‘Rechtvaardige handel is een centraal thema in de Bijbel’

Wat drijft iemand om zich vast te bijten in de complexe wereld van internationale handel, ongelijkheid en eerlijke lonen? Voor econoom en schrijver Paul Schenderling is dat geen moeilijke vraag. Zijn interesse is geworteld in een diepe overtuiging: het evangelie vraagt om gerechtigheid, óók in de economie.

Waar komt jouw interesse voor een rechtvaardige economie vandaan?
Als puber van 16 besloot ik dat ik economie wilde studeren. Vooral omdat één vraag mij veel bezighield: Waarom profiteren mensen in het Mondiale Zuiden zo weinig van de internationale handel? Die vraag kwam niet uit het niets, maar werd geïnspireerd door mijn oom die als zendeling in Peru werkte. Hierdoor werd ik dus al op jonge leeftijd geraakt door de realiteit van armoede en het enorme verschil tussen arm en rijk.

Hoe lees je de Bijbel als econoom?
Ik ben econoom, maar in de eerste plaats ben ik christen. Het is heel bijzonder om de Bijbel als econoom te lezen. Hoe werkte het toen in vergelijking met nu? In de profetieën kom je bijvoorbeeld al veel onrecht tegen: mensen eigenen zich land toe dat niet van hen is. Rechtvaardige handel is eigenlijk een heel centraal thema in de Bijbel.
We zijn gewend geraakt om het tiende gebod – ‘Gij zult niet begeren’ – psychologisch te interpreteren, terwijl we hier eigenlijk ook een vorm van economische afpersing achter moeten zoeken. In de tijd van de Bijbel werd het weinige bezit van een arme vaak via schuldslavernij afgeperst door zijn rijke heer. Met andere woorden: een ongelijke machtspositie werd misbruikt om het bezit van een ander naar zich toe te halen. Dat machtsverschil is vandaag de dag nog steeds de wortel van het toe-eigenen van de vruchten van de arbeid van een ander en de vruchten van de aarde. We hebben het dus over een heel basale vorm van gerechtigheid. Zo basaal dat het onderdeel is van de Tien Geboden.

Een rechtvaardige economie is een mooi streven. Toch leven nog veel mensen in extreme armoede. Wat kunnen wij doen?
Bij een rechtvaardige economie is er voor iedereen genoeg en kunnen mensen een goed leven leiden. Maar op dit moment is de wereldhandel zo ingericht dat de rijkdom van het Zuiden naar het Noorden stroomt. De mensen in het Zuiden — die voor onze consumptie werken — krijgen wel loon, maar geen leefbaar loon. Van de 10 miljoen mensen die werken voor ónze producten, leeft meer dan de helft onder mensonwaardige omstandigheden.

‘Eerlijke handel is geen vraag,
maar onze Bijbelse opdracht om recht te doen’

Het betalen van een leefbaar loon is de meest directe en effectieve manier om recht te doen aan onze naasten in het Zuiden. Een leefbaar loon maakt het verschil tussen een mensonwaardig en een menswaardig bestaan. Het betekent dat mensen kunnen wonen, eten en voor hun kinderen kunnen zorgen met een werkweek van maximaal 48 uur.
De Nederlandse consument kan hier heel praktisch aan bijdragen door bewust te consumeren. Bijvoorbeeld door te kiezen voor fairtradeproducten, waardoor de makers wél een eerlijk loon betaald krijgen. Zelf ben ik betrokken bij het initiatief Just Enough. Onze productwijzer geeft van veel producten alle informatie die je nodig hebt om duurzame en eerlijke keuzes te maken in je aankopen.

Is fair trade niet duur?
Dat valt best mee. Een trui van 30 euro zou maar twee euro duurder worden als de maker hiervoor een leefbaar loon ontvangt. Het aandeel arbeidskosten is verwaarloosbaar klein. Het probleem is dat fairtrade-producten nog steeds niche producten zijn en daarom betalen we er meer voor. We houden het dus zelf duur door het niet te kopen.

Ben je hoopvol?
Ik leef volgens het principe ‘leven van genoeg’. Dit zorgt niet alleen voor duurzamere keuzes, maar ik ervaar hierdoor ook meer levensvreugde. Ik geloof dat eenvoud leidt tot geestelijke bloei. Als meer mensen vragen gaan stellen en eerlijkere keuzes gaan maken, ontstaat er beweging. De boodschap is wat mij betreft helder: eerlijke handel is geen vraag, maar onze Bijbelse opdracht om recht te doen!